Collega Nelleke de Leij ondersteunt al jaren collega’s en cliënten bij het bespreekbaar maken van en omgaan met middelengebruik. Nelleke werkt als ambulant begeleider op de kamertraining Vaartbossen in Breda en is ook middelenconsulent. Ze heeft veel kennis en ervaring op het gebied van problematisch middelengebruik en is blij dat het dit jaar focusthema is.
Nelleke: “Middelengebruik is een thema dat met regelmaat terug moet komen. Het komt veel voor onder onze cliënten en is geen makkelijk onderwerp voor medewerkers. Twee jaar geleden is het visiedocument herschreven. Daarin staat wat we in Hart van Brabant en West-Brabant Oost in samenwerking met Novadic Kentron verzameld en geleerd hebben. Daarna zijn we verschillende teams van cluster 3 afgegaan om dit onder de aandacht te brengen en collega’s de gelegenheid te geven hun vragen te stellen. Het focusthema is een mooi vervolg om het verder te brengen.”
Destructief, confronterend en onveilig
Nelleke legt uit waarom bespreekbaar maken van middelengebruik en cliënten leren omgaan met hun middelengebruik lastig kan zijn: “Middelengebruik kan erg destructief zijn. Dat is moeilijk of confronterend, want we gunnen de cliënt wat anders. Het kan ook zorgen voor onveiligheid. Voor de cliënt zelf, voor zijn of haar omgeving, maar ook voor de hulpverlener. Het is dus van belang dat het middelengebruik verandert en dat willen we het liefste snel zien. Dat lijkt in de praktijk erg lastig te zijn voor veel cliënten. Anders omgaan met het gebruik staat vaak nog ver weg en dat kan schuren met de gevoelens van ons als begeleiders. Aandacht binnen de teams hiervoor is zeer belangrijk. Het is belangrijk dat we ons blijven beseffen dat we ‘wel zaadjes planten, maar niet direct een volgroeide plant moeten verwachten’.”
Vertrouwen geven
Als hulpverlener heb je kennis nodig van de relaties tussen middelengebruik en bijvoorbeeld trauma en hechtingsproblematiek. Nelleke vervolgt: “Als je die relaties kunt herkennen, dan weet je dat het processen zijn en dat die meestal veel tijd kosten. De visie van Sterk Huis beschrijft dat de connectie aangaan met de cliënt en vertrouwen creëren de belangrijkste eerste stappen zijn. Middels motiverende gespreksvoering kun je de cliënt vervolgens motiveren om naar zichzelf te kijken. Dat ze inzicht krijgen in hun gebruik. Waarom gebruik ik het?, maar ook Hoeveel gebruik ik? Inzicht in hoe het gebruik eruitziet en waar het vandaan komt, dat zijn al hele mooie stappen. En dan is er nog niets veranderd in het gebruik zelf! We moeten onze cliënten het vertrouwen geven dat ze er iets mee kunnen, dat ze het aan kunnen. Vaak ontbreekt dat zelfvertrouwen. Ze zijn onbekend met andere manieren om in het leven te staan en ermee om te gaan.”
Eigen attitude
Het werkboek ‘Samen voorbij verslaving’ kan helpen met praktische opdrachten die je met de cliënt kunt doen. Nog veel belangrijker is jouw eigen attitude rondom middelengebruik, vertelt Nelleke: “Iedereen heeft een beeld bij middelengebruik en misschien heb je zelf wel vervelende ervaringen met bijvoorbeeld verslaving. Als je weet waar jouw eigen gevoel vandaan komt, dan weet je ook waar jouw handelen vandaan komt. Ben je comfortabel genoeg om er met de cliënt over te praten? Heb je voldoende kennis, weet je wat jouw eigen waarden, normen en life-events zijn rond dit thema? Als je weet dat er iets schuurt, dan kun je daar in jouw professionele handelen rekening mee houden. Om een veilig klimaat te bieden, moet je wel eerst van jezelf weten hoe je erin staat. Je moet jezelf kennen, zodat je eventuele frictiepunten herkent die jouw professionele handelen in de weg zouden kunnen staan. Wanneer je er bijvoorbeeld achter komt dat je weinig kennis hebt rondom middelen, kan dat onzeker maken. Door je kennis te vergroten, kan je zekerder worden. En dat geldt ook voor jouw kijk op middelengebruik. Wanneer je van jezelf weet waar een bepaald gevoel of een bepaald beeld vandaan komt, kan je daarnaar handelen. Als we die veiligheid in onze teams kunnen bieden om dat te zien en daarover te praten, dan zullen de cliënten die veiligheid ook ervaren.”
Zaadje planten
Nelleke geeft nog een laatste tip: “Zorg dat je kunt verdragen en vertragen. Verandering gaat vaak niet snel genoeg. Dat zorgt voor onrust en frustratie en dat kan leiden tot een gevoel van wanhoop en onveiligheid. Het planten van een zaadje is al okay. Stop niet met behandelen of met proberen. We mogen gewoon nooit opgeven.”
